در تلگرام همراه "دنیل تیسو" باشید

دنیل تیسو، برند لوکس پوشاک آقایان

برند لوکس پوشاک آقایان

فرهنگ لغت دهخدا: ابریشم . [ اَ ش َ ] (اِ) خیط و رشته که از تارهای پیله کنند دوختن و بافتن را. ابریسم . بریشم . حریر. قز. افریشم و از نشابور جامه های گوناگون خیزد و ابریشم و پنبه.

کمندی ز ابریشم و چرم شیر
یکی تیغ درخـورد گـــرد دلیر
“فردوسی”
Silk-Pavilion-Project-تارهای ابریشم

کرم ابریشم:

کرم ابریشم حشره ای کامل محسوب می شود که به طور طبیعی یک زندگی چهار مرحله ای دارد. این کرم ها توسط دانشمندان برای بررسی فرومون ها مورد استفاده قرار گرفته اند. حشرات ماده از خود فرومون ترشح کرده و حشرات نر، به وسیله آنتن های روی سر خود، این فرومون ها را دریافت می کنند. این پروسه به پروانه ی نر اجازه می دهد که بتواند حشره ماده ای را برای جفتگیری پیدا کند. آنتن روی سر پروانه (بید) ماده از تعداد بسیار زیادی از موهای ریز تشکیل شده که احتمال دریافت فرومون های بسیار ناچیز را نیز برای این حیوان حتی در فواصل زیاد، افزایش می دهد. مروزه کرم های ابریشم فقط در محیط اسارت زندگی می کنند. آنها قرن ها پیش، به خانه های انسان ها منتقل شدند و پس از مدتی، دیگر توان زندگی در طبیعت را از دست دادند. این مورد بخصوص از زمانی که آنها توانایی پرواز را از دست دادند شدت بیشتری یافت. تمامی کرم های ابریشم در طبیعت آزاد منقرض شده اند.  یکی از دلایل اصلی منقرض شدن این حیوانات در طبیعت این است که آنها فقط توانایی خوردن برگ درخت توت سفید را دارند.

مراحل زندگی کرم ابریشم:

تفریخ:

خروج کرم از تخم را تفریخ گویند که در شرایط مساعد سیزده روز طول می کشد پس ازاینکه اولین آثار تفریخ مشاهده شد لازم است جهت تفریخ یکنواخت به مدت چهل وهشت ساعت دراتاقی کاملا تاریک که دارای دمای ۲۵ درجه سانتیگراد و رطوبت هشتاد درصد داشته باشد قرار گیرد. رنگ تخم ها در ابتدا آبی روشن است که درست قبل از خارج شدن کرم ها ازتخم تیره رنگ می شوند.

کرم جوان:

کرم ابریشم معمولا دارای پنج مرحله تغذیه و چهارمرحله پوست اندازی است که به هر مرحله از تغذیه (سن) و به هر مرحله از پوست اندازی (خواب ) گفته می شود . می توان گفت که کرم ابریشم دارای ۵ سن و ۴ خواب است سنین ۱و۲و۳ را (کرم جوان) گویند.سنین کرم جوان حدود یازده روزطول می کشد.

کرم بالغ:

کرمها از اشتها افتاده واز تغذیه باز می مانند جثه آنها کوچک شده و به رنگ زرد و شفاف درمی آیند که دراین زمان کرمها آماده برای تنیدن پیله هستند.

مراحل زندگی:

تخم: ابتدای هرتابستان پروانه ماده پس ازجفت گیری حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ تخم کوچک می گذارد که طی تقریبا دو هفته یک کرم ابریشم ۳میلی متری از هر تخم خارج می شود .

لارو: بخش اعظم و پیچیده ترین دوران زندگی کرم ابریشم دوران لاروی می باشد . مدت زمان لاروی تا زمان تبدیل شدن آن به شفیره ۱۲۵ روز می باشد. در تمام این دوره لارو تنها به تغذیه از برگهای درخت توت مشغول است.

شفیره (پوپ): تبدیل شدن لارو به شفیره با شروع یک مرحله پوست اندازی همراه می باشد . کرم ابریشم در مرحله شفیرگی تغذیه نمی کند مرحله تنیدن پیله ۳-۴ روز به طول می انجامد تارها از سوراخ کوچکی در فک آنها خارج می شود و با حرکات ضربدری سر پیله ساخته می شود .

پروانه: چنانچه شفیره در پیله ی تنیده شده به رشد خود ادامه دهد پس از حدود ۳ هفته تبدیل به یک پروانه بالغ می شود . پروانه کرم ابریشم در همان روز اول تخم گذاری می کند . هر پروانه ماده ۴۰۰ تا ۶۰۰ تخم می ریزد. این پروانه قدرت پرواز ندارد و فقط قادر به جفت گیری و تخمک گذاری است. پروانه در مدت دو هفته چیزی نمی خورد و تمام انرژی خود را صرف تخمگذاری می کند. پروانه پس از تخم گذاری می میرد.

تلمبار چیست؟

پرورش کرم های بالغ در محل های مخصوصی به نام تلمبار صورت می گیرد.

پیله چیست؟

محفظه ی ابریشمی کرم را پیله می گویند. پیله ماده‌ای است که کرم  از لعاب دهان، دور خود می‌تند، تارها از سوراخ کوچکی در فک کرم خارج می شود و با حرکات ضربدری سر پیله به ساختن پیله می پردازد.کرم ابریشم در مرحله ی شفیرگی در طی ۳ تا ۴ روز اقدام تنیدن پیله می کند.در قدیم به آن بادامه، نوغان و کناغ نیز می‌گفتند.

ابریشم چیست؟

نخی طبیعی است که از پیله ی کرم ابریشم گرفته می شود و عمده مواد تشکیل دهنده ی آن پروتئین است. محصولات پارچه ای تهیه شده از این نخ از جمله بهترین، مرغوبترین و نرمترین پارچه های دنیا به شمار می آیند.

تاریخچه:

در حدود ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در کشور چین مردمانی بودند که برای نخستین بار در دنیا ابریشم بافی می کردند. داستانی که در مورد آفرینش ابریشم بافی در چین نقل شده به این موضوع اشاره دارد که ملکه ی وقت چین “سی لینگ – شی” به صورت کامل اتفاقی یک پیله ی ابریشم را در ظرف آب جوش می اندازد و در روز بعد تارهای ابریشمی را می بیند که از داخل ظرف بیرون آمده اند. ملکه با دیدن رشته های ابریشم هیجان زده می شود و اقدام به نگهداری و پرورش کرم های ابریشم می کند تا بتواند از ابریشم آنها برای تهیه ی لباس استفاده کند. راز تهیه ی ابریشم تا مدتها در بین چینی ها حفظ شده بود تا اینکه ژاپنی ها توانستند در قرن سوم میلادی به این راز پی ببرند.

چیزی حدود ۵۵۰سال پس از میلاد مسیح “جاستینین” پادشاه بیزانس دو جاسوس را در شمایل راهب به چین فرستاد و آن دو چندین کرم ابریشم را در داخل یک استوانه ی چوبی درخت بامبو همراه خود آوردند تا این کار مقدمه ای باشد برای پرورش و به دست آوردن ابریشم که از آن زمان به تدریج در تمام دنیا شناخته و رایج گردید.

مراحل تولید:

دستگاه ابریشم کشی

در اوایل فصل تابستان کرم ابریشم ماده چیزی بالغ بر ۵۰۰ عدد تخم بر روی برگهای درخت توت می گذارد که از این تخمها پس از گذشت ۱۰ روز لارو کرم ابریشم بیرون می آید. کرمهای ابریشم روی برگهای درخت توت زندگی و از آنها تغذیه می کنند.کرمها از حساسیت زیادی برخوردارند و در صورت بیمار شدن یکی از آنها همه درگیر می شوند. کرم ابریشم با تنیدن مداوم این رشته های ابریشمی در اطراف خود طی ۲۵ روز ظرفی پیله مانند می سازد که در آن محبوس می شود( اندازه ی پیله بسته به اندازه ی کرم ابریشم دارد که حدود ۲۰ درصد آن ابریشم خالص است) و پس از طی زمانی معین تبدیل به پروانه شده با سوراخ کردن پیله از آن خارج می گردد. خروج پروانه از پیله باعث پاره شدن رشته های ابریشمی می شود و پرورش دهندگان بعد از تکمیل پیله و قبل از خروج پروانه، پیله ها را در  آبی ۶۰ درجه یا معرض بخار آب قرار می دهند تا کرم کشته شود، سپس پیله را طبق کیفیت طبقه بندی می کنند و هر بخش را با کیفیتهای مشابه در ظروف آب داغ می ریزند تا صمغ آنها نرم شود و پس از پیدا شدن سر الیاف آنها را به صورت رشته در آورده، طی عملیاتی خاص به نخ ابریشم تبدیل می کنند.

 

خصوصیات ابریشم:

ابریشم

یک پیله ی ابریشمی طولی بین ۵۰۰ تا ۱۳۰۰ متر دارد. برای تهیه ۵۰۰ گرم ابریشم چیزی بالغ بر ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰  پیله نیاز است. ابریشم را می توان از محکم ترین لیفهای طبیعی نامید که استحکام کشش مرطوب آن ۷۵ تا ۸۵ درصد است با توان افزایش بر طول نخ تا رسیدن به حد پارگی در شرایطی معمول حدود ۲۰تا ۲۵ درصد. خاصیت الاستیکی و قابلیت ارتجاعی لیف ابریشم ریسیده شده از پنبه و ریون بیشتر و از پشم کمتر است. بافت صمغ گیری شده آن وزنی سبک تر از پنبه، کنف و پشم دارد به همین خاطر الیاف ابریشمی را به وسیله ی نمکهای فلزی سنگین می کنند تا علاوه بر افزایش چگالی آن خواص افتادگی در آن را نیز بهبود ببخشند.

الیاف ابریشمی به مانند الیاف پشمی قدرت خوبی در جذب آب دارند تقریبا تا یک سوم وزن خود قادر به جذب آب هستند.

 

نور خورشید اثر اکسیژن هوا را در ابریشم افزایش داده و موجب تسریع در فساد ابریشم می شود.

حساسیت ابریشم در مقابل مواد اکسید کننده زیاد است از این رو باید از تماس آن با سفید کننده ها و به خصوص آب اکسیژنه خودداری کرد. اسیدهای غلیظ باعث متلاشی شدن ابریشم می شوند ولی اسیدهای رقیق در شرایطی عادی اثری بر روی آن نمی گذارند  و تنها به سرعت جذب بافت آن می شوند که جداسازی آنها کار آسانی نخواهد بود.

آسیب پذیری ابریشم در برابر قلیایی ها به مراتب کمتر از آسیب پذیری پشم است و تاثیری که قلیایی های ضعیف مانند صابون و آمونیاک بر روی آن باقی می گذارند بسیار ناچیز و تقریبا غیر محسوس است ولی تاثیر قلیایی های غلیظی مانند هیدروکسید سدیم یا سود سوز آور باعث کاهش شفافیت و استحکام ابریشم می شود حتی محلول غلیظ سود سوز آور می تواند آن را در خود حل کند گرچه در شرایط عادی مقاومت نسبتا خوبی در مقابل حلالهای آبی دارد.

 

الیاف ابریشم:

الیاف ابریشمی در طبقه بندی الیاف حیوانی دسته بندی می شوند و  به طور دقیق تر لیفی است پروتئینی که بر اثر انجماد موادی ترشح شده از کرم ابریشم به دست می آید و از دو فیلامنت موازی که به وسیله ی ماده ی چسبناکی به نام صمغ سریسین (که حالتی ژلاتینی دارد و معمولا دارای رنگ زرد یا کرم می باشد به یکدیگر چسبیده)، تشکیل می شود.

ابریشم برای تولید پارچه‌های دستباف زیبا، لطیف و با ارزش به کار می‌رود. لیفی است پروتئینی که بر اثر انجماد موادی که کرم ابریشم ترشح می‌کند، بدست می‌آید و از دو فیلامنت موازی که توسط ماده‌ی چسبناکی به نام صمغ به یکدیگر چسبیده، تشکیل شده است.

هر رشته ابریشم خام از دو فیلامنت که توسط صمغ سریسین به یکدیگر چسبیده‌اند، تشکیل شده که سطح آن در زیر میکروسکوپ تشکیل شده ، تارها و رگه ‌های سریسین که ماده‌یی پروتئینی شبیه ژلاتین است، برروی آن دیده می‌شود و معمولا دارای رنگ زرد یا کرم می‌باشد

ساختار لیف ابریشم:

همانگونه که گفته شد ابریشم خام متشکل از دوفیلامنت، سیریسین و سایر مواد است که حدود ۷۵ درصد هر لیف ابریشم خالص از فرمول (C15H23N5O6) تشکیل می شود.

ملکول ابریشم که ترکیبی از هیدروژن، کربن، ازت و اکسیژن است در آب غیر محلول و در مقایسه با پشم مقاومت حرارتی بهتری دارند و تا ۱۴۰درجه سانتی گراد در زمان زیادی مقاومت می کنند ولی در حرارت ۱۷۵ درجه سانتی گراد به سرعت متلاشی شده و به دلیل بافت پروتئینی موجود در آن بویی نظیر بوی سوختن مو، شاخ و سایر مواد پروتئینی از آن متصاعد می شود.

تولید کنندگان عمده ابریشم در دنیا:

china_dragon

کشور چین علاوه بر سبقه ی تاریخی که در پرورش کرم ابریشم و تولید ابریشم در دنیا دارد همچنان بزرگترین تولید کننده ی این محصولات در جهان به شمار می آید. کشورهایی چون ژاپن، هندوستان، فرانسه، اسپانیا، روسیه، و ایتالیا در رتبه های بعدی این صنعت هستند. امروزه در میان کشورهای تولید کننده ی ابریشم در جهان بهترین و باکیفیت ترین نوع محصول را کشور ایتالیا تولید می کند که به لحاظ زیبایی، ظرافت و یکنواختی به عنوان بهترین و برترین دنیا شناخته می شود.

ابریشم در ایران

فرش ابریشمی-IlkhanateSilkCircular

ایرانیان سالها پیش از اسلام لباسهای ابریشمی تولید می کردند.

اولین کشور تولید کننده ی ابریشم در جهان چین بوده است که مورخین زمان آن را ۲۶۵۰ سال پیش از میلاد مسیح می دانند. جاده ی ابریشم که رابطی بود میان چین و اروپا از کشوری به نام ایران می گذشت و همین امر باعث  رواج این صنعت در این کشور شد. ایران از جمله کشورهایی بود که در زمینه ی تولید پیله و ابریشم دارای شهرت جهانی بود. به گونه ای که در قرون پنجم و ششم میلادی یعنی دوران سلطنت ساسانیان این صنعت رونق فراوانی داشت. انقراض سلسله ی ساسانیان موجب رکود صنعت نوغان داری شد به شکلی که همزمان رکود صنعت نوغان داری در ایران نیز شروع شد.

در زمان صفویان به دلیل موجودیت ثبات سیاسی موجود در کشور ایران شرایطی فراهم شد تا عصر شکوفایی صنعت ابریشم ایران شکل بگیرد به گونه ای که تولید ابریشم در این زمان را در مناطقی چون گیلان، مازندران، خراسان، اصفهان، یزد، کرمان و کاشان مجموعا چیزی حدود سه هزار تن برآورد می کنند.

در زمان سلطنت سلسله ی قاجاریه شیوع بیماری پبرین ( سال ۱۸۴۵میلادی بیماری Pebrin) از یک طرف و بی توجهی مسئولین از طرف دیگر دوره ی رکود این صنعت در ایران آغاز شد تا جایی که میزان تولید این محصول به یکصد تن کاهش یافت.

در سال ۱۳۱۶ ه. ش و در زمان حکومت پهلوی همراه با احداث کارخانه های دیگر در ایران کارخانه ی حریر بافی چالوس نیز راه اندازی شد ولی در سال ۱۳۳۷ به تعطیلی رسید.

ضمن اینکه دراین ایام تولید پیله توسط کشاورزان دستخوش نوسانهای قیمت آن در بازار بوده و میزان تولید نخ ابریشم در زمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران به حدود ۳۵۰ تن می رسیده است.

در ایران سه نوع پارچه ی معروف تولید می شد که عبارت بودند از:

پارچه ابریشم

دیبا:

به لباس ابریشمی بدون نقش و رنگی اتلاق می شد.

پرنیان:

پارچه ابریشمی بود که با الهام از پارچه های چینی مانند پرده نقوش حاشیه ای  چند رنگ داشت.

پرند:

جامه ی ابریشمی بی نقش و ساده یا در اصل همان پرنیان بی نقش بود.

فرش ابریشمی در ایران:

معروف ترین فرش در تاریخ ایران و یکی از شاهکارهای هنری تمامی دوران، فرش بهارستان نام داشته است که متعلق به دوران ساسانی بوده. این فرش به نامهای بهار کسری و بهار خسرو نیز خوانده می شود . این فرش بی نظیر تنها یکی از بیشمار آثار هنری ایران بود که بر اثر حمله ی اعراب به ایران به تاراج رفت و در شهر مدینه توسط اعراب و به دستور یکی از فرماندهان عرب تکه تکه و میان لشگریان عرب تقسیم شد. این فرش در ایوان کسری قرار داشت و دارای ۱۴۰ متر طول و ۲۷ متر پهنا بود (در تاریخ طبری آن را ۴۵۰ قدم در ۹۰ قدم بیان کرده اند) و در بافت آن از ابریشم، طلا، نقره، جواهراتی چون زمرد و مروارید استفاده شده بود که طرح آن یکی از باغهای بهشت را نشان می داد.

ابریشم در زیر میکروسکوپ:ابریشم در زیر میکروسکوپ

الیاف ابریشم مستقیم و صاف به نظر می آیند.

الیاف خام ابریشم در زیر میکروسکوپ متشکل از دورشته بیضوی شکل هستند.

دورشته به صورت خوب و درخشان نشان داده شده است که می توان به صورت میله های شفاف مثلثی مشاهده کرد.

ابریشم خام  یا تارهای کرم ابریشم ظاهری متفاوت دارند. تفاوت آنها درشت و ضخیم بودن، مسطح بودن و حالتی گسترده داشتن بر روی سطح است که (سطح آن  یکنواخت نبوده و دارای حبابهای ناشی از سریسین است) به نسبت  عنوان ابریشم پرورشی باریک تر است.


100_1-700x700_0
دستمالهای جیب ابریشمی

مطالب این مقاله به علت اصلی بودن و نگارش اولیه با استفاده از منابع معتبر می توانند به عنوان منبع و مرجع استفاده شوند.

انتشار قسمتی از متن یا تمامی مطالب این مقاله با ذکر منبع بدون اشکال است.

گردآوری و نگارش:

واحد آموزش و فن آوری دنیل تیسو

ابریشم
برچسب ها:                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.